Będąc w domu, mam przy sobie wszystko czego mi potrzeba, duży dom, ogród, jedzenie, książki, internetowe okno na świat i bliskość rodziny. Mała Zosia Zajczyk, ukrywana przez matkę w piwnicy warszawskiego getta miała tylko jedną z tych rzeczy. Bliskość matki. Chyba nikt z nas nie potrafi wyobrazić sobie trzylatki, która spędza samotnie wiele miesięcy w ciemnym pomieszczeniu i udaje jej się przeżyć oraz zachować z tego czasu ciepłe wspomnienia.

Wszystko to zawdzięcza właśnie bliskości z matką i jak się okazuje nie musiała ona oznaczać ciągłej fizycznej obecności. Dzięki swej pomysłowości, Natalia Zajczyk stworzyła dla swej córki świat zupełnie inny niż ten rzeczywisty. Przenikały się w nim wyobraźnia i kreatywna zabawa, z trudem zorganizowana ze skrawków dostępnych rzeczy.

Dziecięcych historii z czasu holokaustu przeczytałam już wiele ale jak się okazuje każda jest szczególna. Opowieść małej Zosi jest bardzo szczególna. Podobnie zresztą jak wyjątkowa jest książka, w której się znalazła.

Polecam również zajrzeć na stronę Instytutu Yad Vashem (TUTAJ), gdzie można znaleźć ciekawie opracowane wspomnienia Zosi, wraz z materiałam edukacyjnymi dla nauczycieli i dla dzieci.  Tam wciąż mieszka również lalka Zuzia, która wraz ze swą małą przyjaciółka przetrwała zagładę.

Książkę w sklepie Pikinini znajdziecie TUTAJ

Agata Tuszyńska, Iwona Chmielewska “Mama zawsze wraca”, Wydawnictwo Dwie Siostry 2020

The post Mama zawsze wraca appeared first on Pikinini.

“Kurkę Pstrokatkę”, kolejną po “Czerwonym Kapturku” książeczkę typu pop-art, którą Wam w całości prezentuję, wydano w Moskwie (roku nie podano). Babcia i dziadek noszą łykowe łapcie, jedzą z jednej miski, mieszkają w krytej strzechą białej chatce nieopodal brzozowego lasu. Dziadek gra na bałałajce, jego sąsiad na harmonii a babcia tańcuje z chusteczką w dłoni. Ach i jeszcze coś najbardziej niesamowitego dla mnie jako dziecka – babcia śpi na piecu! To bardzo popularna forma nocnego wypoczynku w rosyjskich bajkach i baśniach, która jednak bardzo mnie kiedyś ciekawiła. Książka przetrwała wszystkie moje i mojej siostry nią fascynacje w dość dobrej kondycji. Może dlatego, że jej ruchome elementy nie są zbyt skomplikowane.

Zapraszam więc do lektury!

Jeśli chcecie przeczytać książeczkę wraz ze mną i zobaczyć poszczególne rozkładówki w ruchu, zajrzyjcie na zapisanych relacji (Baśnie) na Instagramie Pikinini.

The post Kurka Pstrokatka (i dziadek i babka) appeared first on Pikinini.

Znajdziecie na niej prawdziwe zabytki archeologiczne i te z późniejszych stuleci, zestawione w zabawkami współczesnymi (tak, tak, to właśnie nasze zabawki z Pikinini!). Ten zabieg ukazuje ponadczasową rolę zabawki i zabawy, skłania do sentymentalnych podróży w przeszłość ale i do refleksji nad dzieciństwem XXI wieku.

Zajrzyjcie na stronę wystawy – TUTAJ – by zapoznać się z programem wydarzeń z nią związanych,

oraz na naszego bloga o starych zabawkach, gdzie będziemy pokazywać Wam ciekawe eksponaty.

Zapraszamy

The post Wystawa zabawek w Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie appeared first on Pikinini.

Dużą jego część zajmują zdjęcia całopostaciowych płyt nagrobnych. Część z nich poświęcona została upamiętnieniu rodzin – wtedy przedstawiano matkę, ojca lub obydwoje rodziców wraz z ich małymi dziećmi – część samym dzieciom. Wszystkie łączy czas powstania, miejsce (czyli niemieckojęzyczne tereny historycznego Śląska, niekiedy Wielkopolski i Pomorza) oraz – niestety –  postępujący proces ich znikania, spowodowany dewastacją, kradzieżą czy zwykłym zaniedbaniem. Dobrze, że zostają zachowane w nielicznych publikacjach historyków sztuki, przybliżając nam ówczesną obyczajowość i uczuciowość.

Tak, zachowane płyty nagrobne i epitafia są często po prostu wzruszającym świadectwem miłości.

Fundowano je oczywiście jedynie w kręgach bogatszych rodzin szlacheckich i mieszczańskich, wśród których skala dziecięcej śmiertelności nie różniła się znacząco od średniej we wszystkich warstwach społecznych i wynosiła ok. 40-50% dla dzieci do piątego roku życia. Bardzo często umierały również kobiety przy porodzie lub w połogu i to ich wyobrażenia najczęściej towarzyszą dzieciom na nagrobkach.

W książce, autorka szczegółowo i ciekawie opisała tło kulturowe i tradycje funeralne, rodzaje przedstawień, motywy ikonograficzne.

O znalezionym przeze mnie epitafium dowiedziałam się, że jest „wielką rzadkością” i zostało poświęcone dwóm córeczkom pisarza miejskiego Piotra Krusiewicza. Łacińska inskrypcja mówi: „Zofii 1640 i Annie 1646, zmarłym córkom, strapieni rodzice wystawili ten pomnik w 1647 roku”. Pomiędzy uśmiechniętymi dziećmi stoi klepsydra, motyw odzwierciedlający wielkopolskie nastroje kontrreformacyjne.

Na Śląsku znacznie bardziej popularne były zasłony, kwiaty i zioła. Spójrzcie na postać rocznej Johanny, niosącej ogromnego tulipana – „synonim czegoś o ogromnej wartości (w tym czasie, cebulki tulipanów były cenniejsze niż złoto, perły czy kość słoniowa), ale nietrwałego jak życie”.

Dzieci przedstawiano również z perłami, koralami, dewocjonaliami, czasami z owocami, gryzakami, grzechotkami, muszlą, bardzo rzadko z zabawką.

Gdzie znajdziemy dziecięce płyty nagrobne? „Często są one zupełnie nieznane, znajdują się w maleńkich kościółkach, do których często trudno dziś dotrzeć”. Warto spróbować zrobić to więc przez tę książkę, gdzie ciekawe opowieści zostały zilustrowane ponad 200 fotografiami.

Małgorzata Stankiewicz „Dziecięce płyty nagrobne na Śląsku od XVI do XVIII w.”, Oficyna Wydawnicza ATUT 2015

The post Dziecięce płyty nagrobne appeared first on Pikinini.

To jedno z początkowych zdań w opracowaniu Joanny Papuzińskiej „Mój bajarz odnowiony”. Tę pozycję znalazłam niedawno w bibliotece. Nowoczesnej, przyjaznej, pełnej wspaniale ilustrowanych, nagradzanych, wabiących młodego czytelnika książek. Nie ma jednak wśród nich tych „najbarwniejszych”, o których pisze Papuzińska.

.

Literatura dziecięco-młodzieżowa z lat 1918-39 nie zachwycała zapewne ilustracjami. Pojawiła się w świecie, który już nie istnieje i któremu było dane pojawić się tylko na bardzo krótko. „Polska międzywojenna była bulgocącym kotłem narodów, kultur i wiar, grup społecznych i poziomów cywilizacyjnych (…) gdzie jedni jeździli nowoczesnymi samochodami, a inni chodzili w lipowych łapciach”. To jeden z impulsów barwnego świata, drugim był zupełny brak pojęcia poprawności politycznej.

„Autor współczesny staje przed szeregiem ograniczeń jakie narzuca mu cała filozofia społeczna. Musi zaspokoić wymagania poprawności politycznej (wszyscy są dobrzy i nikt nie może być dyskryminowany ze względu na narodowość, rasę, poglądy czy płeć); pedagogiki (nie może być w utworze indoktrynacji, prozelityzmu); psychologii (nie może być traumatyczny, pobudzać agresji i innych negatywnych uczuć).”

Aby sprostać tym wymogom, współczesna literatura zamyka się na problemy społeczne, ucieka w światy alternatywne lub ulega dziecięcemu spojrzeniu egocentrycznemu.

Tymczasem bycie „odpowiedzialnym za kraj, świat to wielkie brzemię”, o czym przekonywał choćby Janusz Korczak, wkładając na dziecięcą głowę Maciusia królewską koronę. W ten sposób obciążał też każdego ze swych młodych czytelników odpowiedzialnością obywatelską i popychał ku dorosłości. Zdolność do wyrzeczeń i ofiar nie jest już popularną postawą. Tym bardziej nie obarcza się nią zbyt często dzieci.

Papuzińska porównuje do siebie lata 1918 i 1989, czasy wybuchu wolności: „Jakże skrajnie odmiennie zareagowało na nią piśmiennictwo dla młodych! Jest to nierozszyfrowanym znakiem czasu.” W początkowych latach międzywojnia, próbowano opisać wszystko, czego poprzednio zabraniała cenzura. Współcześnie „odsunęliśmy” dzieci od historii i polityki, kontynuując niejako strategię PRL-u.

Wtedy to wprowadzono ogólną zasadę, że wszystkie egzemplarze wydań przedwojennych muszą być usunięte z dziecięcych księgozbiorów. „Strategia ta niewiele tylko odbiegła od reguł polityki kulturalnej Rosji Radzieckiej, gdzie obowiązywała reguła „spalonej ziemi” oznaczająca, że żaden utwór napisany w ustroju burżuazyjnym nie może być udostępniany dzieciom epoki socjalizmu”.

Równoległym sposobem zacierania pamięci pokoleniowej było wydawanie przedwojennych powieści, pod znanymi wszystkim tytułami, ale z „uzdatnioną”, przerobioną treścią, czasami przy udziale samych autorów. Ci którzy nie poszli tą drogą lub ich książki zupełnie się do tego nie nadawały, zniknęli ze świadomości czytelniczej.

W książce znajdziecie sporo znanych i nieznanych nazwisk autorów, opisów ich twórczości: Makuszyński, Kossak-Szczucka, Szelburg-Zarembina, Brzechwa, Morcinek, Korczak, Kamiński, Żurakowska, Ostrowska, Zakrzewska, Woroniecki, Ossendowski, Reutówna, Rogoszówna, Radlińska.

Rzeczywistość, którą opisywali skazano na zapomnienie. Czytelnikom odebrano tożsamość historyczną ale też możliwość wartościowego „dorastania”. Opowieści o polskich zwycięstwach, walkach, dzielnych postaciach, o wywózkach na Syberię, osadzenie w geograficznym kontekście Polski „od morza do morza”, nie mogło zostać zaakceptowane. W kanonie socjalistycznej poprawności politycznej nie mieściła się nawet opisywana czasami emigracja „za chlebem”, która zbytnio kojarzyła się z wolnością.

Upływ czasu nie pomaga literaturze międzywojennej. Problemy sprzed prawie stu lat stają się niezrozumiałe, podobnie jak styl wyrażanych emocji i archaiczny już język. Na utożsamienie się z tą warstwą dawnego świata nie ma już szansy. Wciąż możemy jednak poprowadzić dzieci drogą odwagi, wytrwałości, zaradności i cnót obywatelskich. Warto nadać więcej barw współczesnej literaturze dla dzieci, zwłaszcza, że tak pięknie rozwija się ilustracja.

.Joanna Papuzińska „Mój bajarz odnowiony”, Wydawnictwo Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich 2014

.

The post Najbarwniejsze lata literatury dziecięcej appeared first on Pikinini.

Stanisław został w nim organistą. Gabriela była felczerem, wyrywała też potrzebującym zęby. Nie wiem gdzie mogła nauczyć się tej trudnej przecież sztuki ale wieść rodzinna niesie, że była silną, zdecydowaną kobietą, surową dla gromadki swych dzieci. Urodziła ich dwanaścioro, wśród nich Józia, mojego dziadka, którego podobnie jak jego rodziców nigdy nie poznałam. Gabriela klasyfikowała podobno swe potomstwo wg ich temperamentu preferując część grzeczniejszą. Józef należał do dzieci zdecydowanie niegrzecznych, w co – znając burzliwe koleje jego dorosłego życia – łatwo mi uwierzyć. Wraz z częścią swego rodzeństwa wybrał się kiedyś na żeglarską wyprawę po pobliskim jeziorze, przystosowując do tego celu domową balię do prania. Innym razem szukał przygody w przykościelnej kaplicy grobowej narażając się na bardzo dotkliwe cielesne konsekwencje swych czynów wymierzane przez rodzicielkę. Gabriela żądzy przygód nie potrafiła jednak w Józefie zahamować. Już w wieku 16 lat wyruszył szukać szczęścia w Berlinie.

Do Łodzi wrócił znacznie, znacznie później zabierając na wspomnieniową wycieczkę swojego synka, mojego tatę. Nie odwiedzali rodziny, która już dawno tam nie mieszkała. Wędrowali ścieżkami pobliskiego parku narodowego, odpoczywali nad jeziorami, wchodzili do kościółka. Józef opowiedział też swojemu synkowi o kolejnej przygodzie swego dzieciństwa, kiedy pod korzeniami starej lipy wykopano szkielet rosłego, średniowiecznego rycerza w zbroi. Drzewo ma się dobrze do dziś, co właśnie kilka dni temu sprawdziliśmy osobiście.

Lubię wycieczki w te okolice, choć jeździmy tam rzadko. Taka wyprawa ma dla nas nie tylko wartość sentymentalną. Jest świetnym pomysłem na ciekawy wypoczynek.

Zacznijmy raz jeszcze od kościółka. Oprócz pachnącego drewnem wnętrza, zwróćcie uwagę na dzwonnicę z siedemnastowiecznymi dzwonami, z których jeden upamiętnia zwycięstwo pod Wiedniem.

Murowana kaplica dobudowana do kościoła, kryje szczątki rodziny Potockich. Pałac w którym mieszkali znajduje się w oddalonym o 3 km Będlewie. Wiedzie do niego polna droga, którą bez problemu można przejechać samochodem. Potoccy zapewne wiele razy przemierzali ją powozem, a drogę zacieniała nieistniejąca już aleja śródpolna. Na rozstaju dróg miniecie wspomnianą już przeze mnie lipę i pomnik św. Jana Nepomucena wciąż trzymającego pieczę nad obsianymi polami, chroniąc je przed gradobiciem i zalaniem.

O historii pałacu w Będlewie można przeczytać na jego stronie — > KLIK.

Znakomitym właścicielem rezydencji był poznański społecznik Bolesław Potocki, fundator gruntu pod Teatr Polski. W jego wzorcowym folwarku odbywał rolnicze praktyki Maciej Mielżyński, który zakochał się w pięknej córce Potockiego, Felicji.

Z powodu odrzuconego uczucia próbował popełnić samobójstwo i grożąc kolejnym, wzbudził podobno litość Felicji, która zgodziła się go poślubić. Ta decyzja przyniosła rodzinie nieszczęście. Po latach, zazdrosny mąż, oficer armii pruskiej podejrzewając małżonkę o zdradę, zastrzelił ją wraz z domniemanym kochankiem w ich pałacu w Dakowach Mokrych. Felicja osierociła troje dzieci. Jej portret znajdziecie na ścianie hotelu, który mieści się w dawnych będlewskich zabudowaniach folwarcznych. Pałac jest obecnie w remoncie ale zachęcamy Was do spaceru, a nawet piknikowania na terenie parku. Bez trudu znajdziecie w nim nawet odpowiednie do tego ławki i stoły.

Z Będlewa, już asfaltową drogą można wrócić nad jezioro Dymaczewskie, to po którym pływał w balii mój mały dziadek. Warto skierować się na teren hotelu Szablewski w Dymaczewie Nowym gdzie można skorzystać z wydzielonej plaży i pogłaskać Benka…

Naszym zdaniem jednak, plaża w Dymaczewie nie umywa się do tej, którą od niedawna udostępniono w Pożegowie-Gliniankach.

Jej dane lokalizacyjne znajdziecie na stronie Mosina.pl

Glinianki to nie tylko strzeżona plaża, ale i atrakcyjnie zagospodarowany teren rekreacyjny z wieżą widokową…

…i bliskim sąsiedztwem tras spacerowych Wielkopolskiego Parku Narodowego.

Podobno spragniony Napoleon odnalazł tu zamiast poszukiwanej wody, źródło z szampanem, co upamiętnia wybudowana ku czci tego wydarzenia studnia.

No cóż, musujący trunek chyba już trudno w niej znaleźć ale dzięki temu na pewno zdecydowanie łatwiej o spokój w czasie wędrówki.

Spragnionym i głodnym polecamy jeszcze leżącą blisko Mosiny restaurację Chlebowy Domek.

Wakacje jeszcze trwają! Polecamy Wielkopolskę

/

The post Woda i przygoda appeared first on Pikinini.

Księżniczka tak je wspomina: „Najżywiej pamiętam Świętego Mikołaja, bo tamtego dnia dnia wszystkie dzieci były odświętnie poubierane. Ile z nich mogło, założyło polskie stroje, były trzy wielbłądy niosące kadzidło i mirrę tak, jak opisuje to Pismo Święte. Był Święty Mikołaj, a z nim nowo narodzony Pan Jezus. (…) Obraz dzieci wchodzących po czymś w rodzaju pochyłego trapu na scenę wciąż tkwi głeboko w mojej pamięci. Tego dnia dostaliśmy lalki w polskich strojach ludowych. Przy okazji kolejnych świąt, brat i ja ostaliśmy ludowe stroje.”

Hershad to córka maharadży Jam Saheba, który uratował wiele polskich dzieci ewakuowanych w czasie II wojny światowej z terenów Związku Radzieckiego. O tej historii pisałam już TUTAJ. O dzieciach deportowanych w głąb Rosji również TUTAJ.

Dziś spójrzmy na losy tych dzieci oczami mieszkańców Indii.

Skończyłam właśnie czytać książkę „Druga ojczyzna. Polskie dzieci tułacze w Indiach”. Jej autorką jest hinduska dziennikarka Anurandha Bhattacharjee.

Książka oparta jest na wspomnieniach (dużą część zajmują pamiętniki Franka Herzoga) i dokumentach, zawiera wiele zdjęć, szczegółowych sprawozdań, listów. Mnie pozytywnie zaskakują i cieszą fragmenty opisujące historię Polski i wyjaśniające wydarzenia światowe, które doprowadziły do masowej migracji polskiej ludności. Książka przeznaczona jest wszak dla czytelników pochodzących z różnych krajów, myślę jednak że i wielu Polakom przyda się takie podsumowanie. W szkołach nas o tym nie uczono i chyba nie uczy się nadal.

„Wieści o możliwości wyjścia z Rosji przyspieszyły exodus Polaków pracujących w kołchozach i fabrykach na terenie całego Związku Radzieckiego, którzy ruszyli na południe. (…) Strach przed utratą jedynej szansy ucieczki, był większy niż lęk przed ponownymi aresztowaniami, którymi Rosjanie mogliby powstrzymać falę ludzi emigrujących na południe. Zapanowała straszliwa panika i chaos, ponieważ nie było żadnych gwarancji, że ci którzy chcą wyjechać z Rosji, dotrą na czas do punktów zbornych. W końcu tylko 115 tys. ludzi – 78 500 wojskowym i 36 500 cywilom, w tej liczbie 18 000 dzieci, pozwolono opóścić granice Związku Radzieckiego.”

Wielu udało się opuścić „nieludzką ziemię” ale dokąd mieli się udać?

Dzięki Jam Sahebowi, pomocy innych maharadżów, poparciu rządu indyjskiego i różnych osób prywatnych – ok. 5 000 dzieci przetrwało wojenny czas w Indiach. Oddajmy więc głos hinduskiemu maharadży:

„Głęboko wzruszony, przejęty cierpieniami polskiego narodu, a szczególnie losem tych, których dzieciństwo i młodość upływa w tragicznych warunkach najokropniejszej z wojen, pragnąłem w jakiś sposób przyczynić się do polepszenia ich losu. Zaofiarowałem im więc gościnę na ziemiach położonych z dala od zawieruchy wojennej. Może tam w pięknych górach położonych nad brzegami morza dzieci te będą mogły powrócić do zdrowia, może tam uda im się zapomnieć o wszystkim co przeszły i nabrać sił do przyszłej pracy jako obywatele wolnego kraju (…) Jestem niezmiernie rad, że mam możliwość choć w części przyczynić się do ulżenia doli polskich dzieci…”

Autorka książki w wielu miejscach pisze wprost o milczeniu, którym objęto zbrodnie sowieckie wobec Polaków.

„Nikt kto przeżył wywózkę do Związku Radzieckiego (…) nie otrzymał rekompensaty od żadnego rządu (…) Nie przeprowadzono procesów karnych, w których można byłoby osądzić zbrodnie wojenne związane z deportacją 700 tys. cywilów ani masakry katyńskiej 22 tys. polskich oficerów. Nie podano informacji na temat wywiezionych ani jeńców wojennych agencjom pomocy humanitarnej, takim jak Międzynarodowy Czerwony Krzyż (…) Jako, że nikomu nie przypisuje się odpowiedzialności, nikt nie został przez społeczność międzynarodową oskarżony, a syberyjski epizod pozostaje jednym z najbardziej jaskrawych przykładów łamania praw człowieka we współczesności i plamą na historii ludzkości. Polaków w Wielkiej Brytanii zniechęcano do opowiadania o cierpieniach, których doznali w Związku Radzieckim”

Tym większa zasługa tych, którzy mówili i mówią nadal…

A to jeszcze jedno spojrzenie z Indii – nakręcony w bolywoodzkiej konwecji film „Mała Polska w Indiach” (reż. Anu Radha)…

Anuradha Bhattacharjee „Druga ojczyzna. Polskie dzieci tułacze w Indiach”, Wydawnictwo Poznańskie 2014

/

The post Druga ojczyzna appeared first on Pikinini.

To barokowe epitafium od razu zwróciło moją uwagę.

Nie znalazłam o nim więcej informacji ale jego wymowa jest bardzo czytelna. Wzruszająca i ponadczasowa. Żal rodziców, którzy tęsknią za swymi zmarłymi w pieluszkach latoroślami przeczy popularnej, postawionej przez Philippe Aries’a tezie, że dawne społeczeństwa były obojętne na śmierć dzieci.

Owszem, wysoka ich śmiertelność czyniła odejście dzieci czymś bardziej zwyczajnym, co jednak nie eliminowało bólu rodziców. Pisze o tym również Dorota Żołądź – Strzelczyk w książce „Dziecko w dawnej Polsce”. Szczerze polecam tę lekturę. Wśród rozdziałów opisujących wszystkie aspekty dzieciństwa, znajdziecie również taki poświęcony śmierci i nagrobkom. Z dawnych wieków przetrwały właściwie epitafia kościelne i portrety trumienne. Najbardziej popularnymi wyobrażeniami dzieci są małe, śpiące putta lub maluch klęczące wśród bliskich im dorosłych. Takie w powijakach są chyba rzadkie, ja wiedziałam je tylko raz. Znacie może podobne?

Życie napisało dla tego zdjęcia dalszy scenariusz. Zajrzyjcie TUTAJ.

/

The post Dziecięce epitafium z fary w Kościanie appeared first on Pikinini.

Jego odyseja jest niezwykła, ale zadziwia mnie jeszcze coś innego. To, jak wiele wojennych historii ciągle jest odkrywanych i jak każda z nich jest odmienna.

Książka przeznaczona jest raczej dla dorosłych i młodzieży, film można obejrzeć już z dzieckiem dziesięcioletnim, takim jak nasza Zosia. Obejrzeć go właściwie należy.

Uri Orlev „Biegnij chłopcze, biegnij”, Wydawnictwo W.A.B., 2013

/

The post Biegnij chłopcze, biegnij… appeared first on Pikinini.

Wracałam do nich wielokrotnie. Z niedowierzaniem, przerażeniem, ale i z fascynacją niepowtarzalnością i nieprzewidywalnością losu, a może przeznaczeniem, którego nie sposób zniszczyć. „Los i przeznaczenie” – taki właśnie tytuł nosi pierwszy rozdział książki. Myślę, że warto zamieścić tu jego fragmenty, zwłaszcza w kontekście kolejnej rocznicy mordów wołyńskich.

„(…) Z opowieści rodzinnych wiem, że mój ojciec był niezrównany w stolarce, robił meble i najpotrzebniejsze sprzęty. Na długo przed narodzeniem pierwszego dziecka wykonał ładne łóżeczko i przemyślnie rzeźbioną kołyskę. Dziecięce mebelki stanowiły stały element wyposażenia naszego domu, bo co dwa, trzy lata zyskiwały nowego użytkownika. Po dwóch latach, jakie upłynęły od urodzenia najstarszej siostry Aliny, mama kołysała Władka, później Sabinę, a po trzech kolejnych Annę. Najstarsza Alina doczekała zaszczytu bawienia kolejnej siostry Teresy i Bogusia, a do kołysania i niańczenia mnie – najmłodszego – przyznają się już absolutnie wszyscy z rodzeństwa.

Tam na Kresach żyliśmy spokojnie, zgodnie i dostatnio. Z czasem rodzice rozwinęli gospodarstwo, zakupili więcej ziemi, a żniwa obsługiwano kosiarką, z posiadania której ojciec był bardzo dumny. (…)

Idyllę przerwała tragedia, jaką przeżyliśmy w nocy z 25 na 26 marca 1943 roku w Lipnikach. Wtedy to zdziczała horda ukraińskich rezunów, wśród których byli znajomi i sąsiedzi Lipniczan, uzbrojeni w drągi, siekiery, widły, kosy, łańcuchy, broń palną i we wszystko, czym można było nie tylko zabić, ale i zadać najwięcej cierpień, okrążyła spokojnie śpiącą wieś.(…) zginęło 182 mieszkańców moich Lipnik. Najmłodszy miał niespełna roczek, a najstarszy 90 lat. Zginął mój dziadek Sylwester (…) do końca ufny w nasze bezpieczeństwo, bo >cóż złego mogą nam zrobić bracia Ukraińcy<. (…) Polacy nie przewidywali masowej nienawiści, bo przeczyła temu powszechnie panująca zgoda, wręcz braterstwo, a nierzadko wspólne polsko-ukraińskie więzy rodzinne.(…) Z powodu narastającego niepokoju ojciec zdecydował, że rodzina powinna spać w ubraniu. Każde z dzieci miało przygotowane tobołki z niezbędną zawartością. Mama miała własny, którego zawartość stanowiłem ja – półtoraroczny bobasek. (…) Tragedia zaczęła się tuż przed północą. (…) Do domu wpadł ojciec z karabinem w ręku i krzyknął >uciekajcie<, po czym rozpłynął się w mroku. (…) Widmo okrutnej śmierci, które przed chwilą widziała, dodało mamie sił. Zdołała oddalić się od prześladowców. Ci zaś nie dając za wygraną, zaczęli strzelać do samotnej kobiety z dzieckiem na rękach. Jeden z nich dogonił moją matkę, przystawił karabin do głowy. Strzał był celny, kula musnęła skroń i rozerwała ucho. Mama oszołomiona strzałem i zalana krwią upadła, straciła przytomność i znieruchomiała. Prześladowcy zapewne pewni sukcesu wrócili do wsi, by kontynuować swe bandyckie dzieło. Krew i szok spowodowany postrzałem sprawiły, że mama nie była w stanie działać racjonalnie. Biegła przed siebie bardzo długo, a kiedy powróciła zdolność logicznego myślenia, zorientowała się, że stoi boso w letniej sukience wśród znajomych Ukrainek na opłotkach sąsiedniej wsi Białka, 6 kilometrów od Lipnik. Kobiety lamentowały nad jej losem, ktoś podał serdak, by ogrzać zziębniętą, i otarł twarz z krwi, inna ręka podała kawałek chleba. Te oznaki człowieczeństwa uświadomiły mamie resztę grozy – >Gdzie moje dziecko?< – krzyknęła rozdzierającym głosem. >Tam zostało< – wskazała ręką krwawą łunę.(…) W tym czasie ojciec wraz z innymi członkami grupy samoobrony wsi próbowali odpierać ataki (…) Udało się wyprowadzić nieliczne kobiety i dzieci.(…) Wraz z nastaniem świtu co odważniejsi mężczyźni pospieszyli do Lipnik. Wśród poszukujących szedł mój ociec i brat Władysław. (…) Nieopodal opłotków na zamarzniętym polu ojciec niespodziewanie dostrzegł charakterystyczny koc w kratkę, a w nim nieruchomego syna – Mirka, a wokół na śniegu dużo krwi. Tata był pewny, że jestem martwy, byłem blady, ale kiedy potrząsnął mną, otworzyłem oczy (…)

Widmo głodu było silniejsze od rozsądku. Aby cokolwiek odzyskać z jesiennych zasiewów. Ojciec z braćmi mamy wybrał się na nasze pola. (…) wrócił konający z kulą w piersiach. (…)

I tak rozpoczął się kolejny tragiczny rozdział naszej rodzinnej epopei. Po śmierci ojca mama przeżyła szok, ale nie załamała się, otrząsnęła się, miała przecież siedmioro dzieci.(…)

Troska o dzieci wyzwalała w naszej mamie, drobnej kobiecie, niespożyte siły. Potrafiła przygotować swoją – jak mawiała – >dziatwę< do podróży w nieznane na Zachód. Jechaliśmy – to już pamiętam – wagonem towarowym wspólnie z jakąś rodziną. Podróż pociągiem była dla dzieci nie lada atrakcją. Było beztrosko. Tym bardziej nie rozumiałem, dlaczego dorośli tak bardzo szlochali.(…) Na jednym z licznych postojów mama postanowiła zagotować ciepłą strawę, poszła zaczerpnąć wody, pochyliła się i wpadła do murowanej studni o pionowych ścianach. Pływać nie potrafiła, desperacko czepiała się trawy, która porastała brzegi zbiornika, ta urywała się i mama zachłysnęła się, tonęła, gotowa była poddać się losowi. By pozostawić po sobie ślad, wyrzuciła na brzeg trzymany dotąd kurczowo garnek, będący wówczas skarbem. W świadomości jej pojawiły się dzieci, to dodało jej sił. Kolejna próba wyjścia z pułapki powiodła się. Wyczerpana, mokra, zziębnięta wróciła do wagonu i jak gdyby nigdy nic ugotowała posiłek. Dopiero po latach powiedziała prawdę. Podróż przeciągała się, w końcu czerwca transport dotarł do Wrocławia. Byliśmy szczęśliwcami, bo nie podzieliliśmy tragicznego losu tysięcy Wołyniaków. Przeżyliśmy nasz polski Holocaust.”

W przytoczonym fragmencie, ominęłam drastyczne opisy zbrodni. Nie powinniśmy się jednak od nich odwracać. Tak wyglądała historia i tak czasami wciąż wygląda ludzka kondycja. Warto przeczytać książkę i warto o niej porozmawiać. Zachęcam.

Krótka telewizyjna relacja – TUTAJ.

Mirosław Hermaszewski „Ciężar nieważkości. Opowieść pilota-kosmonauty”, Universitas, Kraków 2009

/

The post Los i przeznaczenie appeared first on Pikinini.