My w Poznaniu przyzwyczajeni jesteśmy do skansenu wsi wielkopolskiej w Dziekanowicach, z dużymi, często bogatymi zagrodami. W Sanoku raczej takich nie znajdziemy. Większość to „kurne chaty” bez kominów, podłóg, wygodnych łóżek. Ludzie musieli w nich dzielniej zmagać się z życiem, częściej głodowali i ginęli z zimna…

Ciekawie opowiadała nam o tym miejscowa pani przewodnik. Pokazała nam tez niezwykłą ciekawostkę – wnękę pod piecem, w której Łemkowie trzymali króliki i – Uwaga! – świnki morskie. Na pełne podejrzeń pytanie Zosi o cel takiej hodowli, otrzymaliśmy odpowiedź, że świnki wykorzystywano do celów leczniczo-grzewczych. Podobno kontakt z nimi świetnie pomagał na wszelkie bóle stawów i kości. Słyszeliście kiedyś coś podobnego? Ciekawe jak czułaby się w takim mieszkanku nasza Kredka

Zapraszamy więc na spacer po górskiej wiosce i po drewnianym miasteczku, w którym jeszcze można spotkać jego żydowskich mieszkańców…

Zosi udało się nawet zagrać wraz nimi na katarynce

Zapraszam też na mojego bloga o Starych Zabawkach gdzie umieszczę zdjęcia z wiejskiego dworku…

/

The post Skansen w Sanoku appeared first on Pikinini.

Kiedy 5 grudnia stawiałyśmy na okiennym parapecie buty, by Święty Mikołaj miał gdzie włożyć swoje podarki, rozmawiałyśmy o tym czy czcigodny święty zdąży objechać cały świat i odwiedzić wszystkie dzieci. Rozmawiałyśmy o tym, że przecież nie wszystkie dzieci dostaną w tę noc słodycze i to nie dlatego, że nie sprzątały swojego pokoju czy były niegrzeczne. Dzieci – chyba łatwiej niż dorośli – rozumieją, że ludzie na świecie mogą żyć w różny sposób i kiedy my stawiamy na parapecie okiennym buty, mali Żydzi – na przykład – stawiają chanukowe lampki.

Niedawno skończyłyśmy czytać „Opowiadania dla dzieci” Isaaca Singera. To chyba jedyna książka dla dzieci w dorobku tego wybitnego pisarza – noblisty piszącego w jidysz o Polsce, kraju swojego dzieciństwa.

Opowiadania – zabawne, ale skłaniające do refleksji – pełne są chanukowych światełek, dzieci grających w dreidla i zajmujących historii z życia polskich Żydów.

Podczas lektury rozmawiałyśmy z dziewczynkami o tym, dlaczego w Polsce nie ma już tego świata, dlaczego zniknęły synagogi i menory w oknach. Rozmawiamy też o tym kiedy przechodzimy przez dawną dzielnicę żydowską w Poznaniu i mijamy dawną synagogę, zmienioną w czasie okupacji na czynną do dziś pływalnię.

W naszym mieście żyła przez wieki ogromna liczba Żydów. W wieku XVI, w Poznaniu, istniała jedna z największych gmin żydowskich w Europie. Do początku XIX wieku, Żydom wolno było mieszkać tylko w obrębie własnej dzielnicy, a i później w tym miejscu budowano najwięcej żydowskich domów, a także – szkoły, przytułki, synagogi.

Istniał tu świat, taki jak u Singera, podobny do tego w Chełmie czy Lublinie. Po ulicach biegali chłopcy z pejsami, a mnóstwo dziewczynek miało na imię Hindełe, Cypa czy Estera.

zdjęcie: “Jewish Life in the Old Country by Alter Kacyzne”

To była biedna dzielnica. Bogaci, często zniemczeni Żydzi, budowali ogromne wille przy głównych ulicach rozbudowującego się w XIX wieku miasta. To o nich pomyślałam gdy czytałyśmy jedną z przezabawnych historii z życia mędrców z Chełma – miasta głupców. Kiedy Zalman Typisz, najbogatszy Żyd w mieście zapragnął żyć wiecznie, mędrcy z Chełma (noszący imiona Lekisz Kiep, Cajnwel Fujara, Trejtel Głupek, Sender Osioł i Gronam Wół) poradzili mu by przeniósł się do dzielnicy biedaków, bo tam – jak doszli do wniosku po przestudiowaniu kronik z ostatnich 300 lat – nie umarł jeszcze żaden bogaty człowiek

W okolicach dzisiejszej ulicy Żydowskiej niewiele jest śladów po jej dawnych mieszkańcach. Wielu przeniosło się w czasie dwudziestolecia międzywojennego do Niemiec. Pod koniec lat trzydziestych żyło w Poznaniu ok. 1500 Żydów. Zginęli na stadionie miejskim (były stadion Warty na poznańskiej Wildzie), zamienionym w obóz eksterminacji, i w innych okolicznych obozach. Przy niszczejącym stadionie znajduje się niewielki, otoczony bazarowymi budkami pomnik.

Zdjęcia popadającego w ruinę stadionu zostały wykonane przez mojego męża kilka lat temu. Od tego czasu nic się nie zmieniło.

Niedawno, na podwórzu jednej z kamienic przy ulicy Głogowskiej odnaleziono grób sławnego rabina Akiby Egera. W tym miejscu był cmentarz żydowski.

Ocalałe macewy zgromadzono na poznańskim cmentarzu miłostowskim.

Zatrzymujemy się czasami przy nich, kładziemy kamyczek, przyglądamy się hebrajskim znakom…

Od niedawna znamy już cztery litery: nun, gimel, he, szin. Poznałyśmy je dzięki grze w dreidla, która – podobnie jak bohaterów singerowskich opowiadań – pochłania nas ostatnio w grudniowe wieczory

Isaac Bashevis Singer „Opowiadania dla dzieci”, Media Rodzina, Poznań 2005

httpv://www.youtube.com/watch?v=Os5UeFjBFTs&feature=related

The post Gramy w dreidla appeared first on Pikinini.